ABD’de yapılan yeni bir araştırma, sosyoekonomik yoksunluğun yüksek olduğu mahallelerde ikamet eden yetişkinlerin beyinlerinin, akranlarına oranla yaklaşık üç yıl daha yaşlı göründüğünü ve beyin hacimlerinin daha küçük olduğunu ortaya koydu. Uzmanlar, rutin çekilen MR kayıtlarını analiz ederek çevre koşulları ile beyin sağlığı arasındaki paralellikleri inceledi.
Rutin MR Taramaları İncelendi
Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu ile ABD ve Finlandiya’dan bilim insanları, 2024’ün ilk yarısında çekilen klinik görüntüleri mercek altına aldı. Başlangıçtaki 35 bin 704 kişilik kayıt havuzundan, belirgin bir nörolojik rahatsızlığı bulunmayan ve verileri eksiksiz olan 18 ila 96 yaş aralığındaki 2 bin 826 yetişkin analize dahil edildi. İncelenen grubun bin 732’sini kadın katılımcılar oluşturdu.
Yu, yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini belirtti.
Beyin Hacmi ve Biyolojik Yaş Farkı
Katılımcıların ikamet ettikleri adresler; gelir, eğitim, istihdam ve barınma gibi 17 değişkeni kapsayan Bölgesel Yoksulluk Endeksi ile derecelendirildi. En dezavantajlı yüzde 20’lik dilimde yer alan kişilerin beyin görüntüleri, kafa boyutu ve yaş faktörleri dengelenerek diğer deneklerle kıyaslandı. Ölçümlerde, dezavantajlı gruptaki bireylerin beyin yaşının ulusal ortalamaya göre 2,7 yıl, Wisconsin eyaleti verilerine göre ise yaklaşık 3 yıl daha yaşlı durduğu ve toplam beyin hacminin 6 ila 7 mililitre daha düşük olduğu saptandı.
Araştırma ekibi, beyin damarlarındaki hasara işaret edebilen beyaz madde hiperintensitelerini de inceledi. Sosyoekonomik açıdan geride kalan bölgelerde yaşayan hastalarda bu parlak hasar alanlarının daha yoğun olduğu tespit edildi. Söz konusu doku değişimleri; planlama, hafıza ve öz denetim mekanizmalarını yöneten beyin katmanlarındaki hacim kayıplarıyla örtüşme gösterdi.
Yu, beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini belirtti.
Çalışmanın Kapsamı ve Sınırlılıkları
Elde edilen veriler doğrudan bir neden-sonuç ilişkisini kanıtlamıyor. MR kayıtlarının tek bir zaman diliminde alınması ve deneklerin beslenme, sigara ya da spor alışkanlıkları gibi kişisel verilerinin tam olarak bilinmemesi çalışmanın temel sınırlılıkları arasında yer alıyor. Araştırmacılar, çevre faktörlerinin beyin üzerindeki uzun vadeli etkilerini saptamak adına kapsamlı ve çok yıllı takip çalışmalarının yapılması gerektiğini vurguluyor.
Sonuçları Radiology dergisinde yayımlanan çalışma, standart sağlık taramalarından elde edilen görüntülerin toplum sağlığına yönelik geniş çaplı araştırmalarda kullanılabileceğini gösteriyor.
